"Холын харгыда ябахадаа..." Цырендулма  Дондогой.Национальная Библиотека Республики Бурятия

«Холын харгыда ябахадаа…» Цырендулма  Дондогой.


«Холын харгыда ябахадаа…» Цырендулма  Дондогой.

 

Холын харгыда ябахадаа,

Нютагаа сэгнэжэ hурадагби.
Холын харгыда ябахадаа,
    Арадайнгаа нэрые hанадагби.

Цырендулма  Дондогой

Холын харгыда

Буряад Уласай арадай ирагуу найрагша,  «Хүндэлэлэй Тэмдэг» орденто, Ородой Холбоото Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Ярослав Гашегай нэрэмжэтэ шангай лауреат Цырендулма Цыреновна Дондогойн түрэһөөр 85 жэлэй ойн баярта зорюулжа декабриин 25-да үдэрэй 3 сагта Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой санда “Холын харгыда” гэһэн баримтата кино харуулагдахань.

     Энэ кино Буряад Республикын соёлой яаманай захилаар бэелүүлэгдэбэ. Һүүлэй үедэ Буряад уран зохёолдо горитой хубитаяа оруулһан, ялас гэмэ бэлигтэй суута ирагуу  найрагшадта зорюулһан хэдэн баримтата кинонуудай гараһаниинь тон һайшаалтай. Дондок Улзытуевта (найруулагшань Артём Баскаков), Николай Дамдиновта (найруулагшань Владимир Ширапов), харин мүнөө Цырендулма Дондогойдо зорюулһан кино гараһандань урмашамаар. Шэнэ киногой уран найруулагша талаан бэлигтэй мэдээжэ найруулагша Баярма Жалсановагай ээлжээтэ ехэ амжалтань болоно гээ һаа алдуу болохогүй гэжэ һананаб. Гушан гурбан Гулбай гурбан ехэ  Ярууна нютаг тоонтотой Цырендулма Цыреновнагай ажабайдалай ба зохёохы зам нэгэ ута харгы мэтээр харуулагдана, тиимэһээ  энэ кино “Холын харгыда” гэжэ дэмы нэрлэгдээгүй ха. Уран гоёор бүтээгдэһэн,  Яруунын мэдээжэ ирагуу найрагшадые мүнхэлһэн “Уянгын сэсэрлигтэ” шулуун дээрэ һиилэһэн  шүлэгыень Ородой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн, Буряад Уласай арадай зүжэгшэн, “Холын харгыда” гэһэн дууе анха түрүүн гүйсэдхэһэн  Светлана Бунеева уянгалан уншана:

  Үлзымни болоһон

                 Эгэтын тала.

Үбдэглэн баһал

                               урдашни һэхэрнэм.

               Дэгнүүл болдогооршни

                 дэрэ хэжэ,

          Дэлюун дээрэшни

                     хэбтэд гэхэм.

        Аянда дахин

                                      мордохынгоо урдахана,

            Амаржа, эрхэлжэ,

                             гунигаа тараахам.

                Дүрөөгөө бүхэлөөд,

                                 уламаа шангадхаад

    Дүрбэн зүгэй

                                     Һалхинтай урилдахам.

     Найруулагша Баярма Жалсановагай хэлэһээр, кино хэдэн хубиһаа бүридэнэ. Энэ хадаа үхибүүн наһан, инаг дуран, үринэр, дуратай ажал гээд лэ ажабайдалай шатанууд һубарин харуулагдана. Заахан басагые 3-хи ангиин һурагша Намгар Ширапова, эжынь дүрэ Эгэтын Адагай соёлой байшанай ажалшан Юлия Мунконова шадамар бэрхээр, үнэншэмээр гүйсэдхөө. Ирагуу найрагшын шүлэгүүдые уран гоёор Ородой Холбоото Уласай зүжэгшэн Дарима Сангажапова, Ородой Холбоото Уласай соёлой габъяата хүдэлмэрилэгшэ Сэсэгма Шойдокова, кинодо наададаг зүжэгшэн Баярма Бобоева уншаа. Теэд юу хэлэбэб даа энэ ехэ һонирхолтой кино өөһэдөө ерэжэ харыт даа гэжэ уринабди. Эндэ энэ кино найруулһан, бүтээлсэһэн зохёохы бүлэгтэй, зүжэгшэдтэй  уулзаха аргатайт.

 

Хуряангы намтар

                          ЦЫРЕНДУЛМА  ЦЫРЕНОВНА ДОНДОГОЙ

(1932-2008)

      

       Цырендулма Цыреновна Дондогой Яруунын аймагай Нарһата тосхондо түрөө. Улаан-Үдын багшанарай училищи, Д. Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай багшанарай дээдэ һургуули дүүргээд, олон жэлдэ хүдөөгэй һургуулинуудта һургуулиин директорай орлогшоор, ород, буряад хэлэ бэшэгэй багшаар ажаллаа. 1967 онһоо  «Буряад үнэн» сониндо ажаллаа.   

       «Буряад басаганай дуун» (1962), «Эхэ тухай поэмэ» (1966), «Эсэгэдээ бэшэг» (1969), «Эдир наһандаа айлшалбаб» (1971), «Паатааханай зурагууд» (1972), «Уянгын дэбтэр» (1975), «Лёнхобын дэльбэнүүд» (1978), «Эхэнэрэй үреэл» (1984), «Шулуудай тарни» (1990), «Эреэн маряан дэбтэр» (1997), «Энээхэн ногоон дэлхэй дээрэ» (2002), «Наян-Нава» (2006), гэһэн номуудынь буряад хэлэн дээрэ, мүн тиихэдэ «Эхэ тухай дуун» (1973), «Я помню»  гэжэ номуудынь ород хэлэн дээрэ хэблэгдэжэ гараа. Гадна «Байгал», «Крестьянка», «Октябрь», «Сибирские огни», «Дальний Восток» сэтгүүлнүүд соо, «Сибирь» гэжэ альманахта шүлэгүүдынь гараһан байна.

       Ц. Дондогой зохёолнуудаа бэшэхын хажуугаар оршуулгын ехэ ажал хэһэн. Жэшээнь, В. Шекспирэй «Гамлет» гэжэ трагедиие оршуулһан юм. «Буряад үнэн» сониндо гуша гаран жэлэй туршада уран зохёолой таһагта хүдэлхэдөө, һургуулинуудай, номой сангуудай уран зохёолой кружогуудай, залуу бэшэгшэдэй хүдэлмэридэ ехэ анхаралаа хандуулжа, түрэлхи хэлэ бэшэгээ хүгжөөлгын асуудалнуудаар аша туһатай олон статьянуудые бэшэһэн байна. Поэдэй үгэ дээрэ мэдээжэ композиторнууд Юрий Ирдынеев, Базар Цырендашиев, Лариса Санжиева гэгшэд олон дуунуудые бэшэһэн.

        Ц.Ц. Дондогой Россиин Уран зохёолшодой болон Журналистнуудай холбооной гэшүүн байгаа. Я. Гашегай нэрэмжэтэ Буряадай Журналистнуудай   холбооной шангай лауреат, Буряад Республикын болон Россиин Федерациин соёлой габъяата хүдэлмэрилэгшэ, Буряадай арадай поэт үндэр нэрэ зэргэтэй байгаа.                                                                                                                                                                                                                                     

 

Рэгзэма Батомункуева, Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой сангай соёл-гэгээрэлэй түлэбүүдэй ба олониитын харилсаанай таһагай ахамад библиограф.






Яндекс.Метрика